OŁAWA -POWIAT OŁAWSKI położony jest w nizinnej częœci Dolnego Œlšska. Przez powiat przepływa rzeka Odra z jej dopływami, w tym rzekš Oławš. Zajmuje on powierzchnię 524 km2 , zamieszkiwany jest przez 72 468 mieszkańców (dane na koniec 2001 r.). W skład Powiatu Oławskiego wchodzš: miasto Oława, miasto i gmina Jelcz-Laskowice, gmina Oława oraz gmina Domaniów. Powiat Oławski pełni ważnš rolę w obrębie europejskiego korytarza transportowego wschód-zachód, z tego więc względu, a także z powodu bliskoœci Wrocławia, na jego terenie doœć dobrze rozwinšł się przemysł przetwórczy - reprezentowany głównie przez nowopowstałe nowoczesne firmy zagraniczne w Oławie i Jelczu-Laskowicach. Na żyznych terenach gminy Domaniów i gminy Oława obok niewielkich gospodarstw indywidualnych rozwinęły się także wysokotowarowe przedsiębiorstwa rolne mogšce œmiało konkurować na rynku żywnoœciowym Unii Europejskiej.Położenie gminy wokół 34-tysięcznej Oławy, w odległoœci ok. 16 km od Wrocławia powoduje, że wszystkie 33 wsie wchodzš-ce w skład gminy, posiadajš dogodne po-łšczenia kolejowe i autobusowe. Plano-wana autostrada A-4, przebiegajšca przez teren gminy ma być głównš trasš łšczšcš Europę Zachodniš z krajami WNE Prawie cała gmina jest stelefonizowana. Do roku 2002 ma się zakończyć budowa systemu wodocišgowego i kanalizacyjnego, w opracowaniu jest projekt budowy dwóch nowych oczyszczalni œcieków. Rekreację i wypoczynek zapewniajš obiekty na terenie Oławy i oœrodek w By-strzycy. W Oleœnicy Małej funkcjonuje motel. Na terenie gminy zarejestrowanych jest 870 podmiotów gospodarczych. Głównym kompleksem ofertowym gminy sš tereny po byłym lotnisku we wsi Stanowice. Opracowywany plan zagospodarowania przestrzennego przewiduje wielorakie wykorzystanie tych terenów (pod budownictwo, składy, magazyny, hurtownie, zakłady usługowo-produkcyjne, giełdy rolno-przemysłowe, dział-ki i ogrody z możliwoœciš zabudowy). Władze gminne oferujš wszelkš pomoc w sprawnym załatwianiu formalnoœci, zwišzanych z inwestowaniem na tym terenie. Najbardziej charakterystyczne zabytki gminy Oława to koœcioły. Najstarszym w gminie i jednoczeœnie w powiecie oławskim jest koœciół w Chwalibożycach. Aktualnie jest to koœciół filialny, noszšcy wezwanie œw. Antoniego. O jego sędziwym wieku œwiadczy to, że był wzmiankowany już w 1294 roku. Wybudowali go templariusze z komandorii w Oleœnicy Małej. Na szczycie koœcioła zachował się, częœciowo zniszczony krzyż templariuszy z ramionami w kształcie lilii. Pomimo przebudowy w XV i XVII stuleciu koœciół zachował charakter œredniowiecznej œwištyni z czasów templariuszy. Chwalibożyce to jedna z pierwszych wsi założonych przez ten zakon w rejonie Oławy. Nowo założonš wieœ nazwali Frauenheim, co znaczy po polsku "Gaj naszej Pani". Nasza Pani to oczywiœcie Matka Boża, której wielkimi czcicielami byli templariusze. Interesujšcy dla miłoœników architektury i sztuki sakralnej jest koœciół w Marszowicach. Został on wybudowany w 1355 roku pod wezwaniem œw. Jana. Posiada on konstrukcję szkieletowš. Ołtarz ze scenš chrztu Chrystusa datowany jest w przybliżeniu na rok 1500.W koœciele zachował się całopostaciowy nagrobek rycerza z roku 1600.Œwištynia przez długi czas służyła ewangelikom i oni przebudowali wnętrze przystosowujšc je do wymogów swego wyznania. Nazwa wsi po raz pierwszy pojawia się w dokumencie z roku 1266. Jej właœcicielem był wtedy rycerz Eberhard z Marszowic. Po roku 1741 wieœ należała do rodziny Hubrików a potem Eicków. Pamištkš po dawnych właœcicielach wsi jest stary park i aktualnie znajdujšcy się w stanie ruiny pałac. Z XIV i XVI w. pochodzš pojoannickie koœcioły w Owczarach i Niemilu. Pod koniec wojny trzydziestoletniej (1642) zostały one obrabowane i spalone przez wojska szwedzkie dowodzone przez generała Tortensohna. Kilka lat po zakończeniu wojny zostały odbudowane i od nowa wyposażone. O dawnej przynależnoœci do joannitów koœcioła w Niemilu œwiadczš krzyże maltańskie, znajdujšce się na obramieniach okien. W koœciele tym zachowała się także tablica fundacyjna z roku 1706, informujšca, że fundatorem tutejszego koœcioła jest komtur joannitów, radca dworu i szambelan cesarza Rudolfa II, baron von Tschetschau-Mettich. Koœciół w Owczarach odbudowany był głównie siłami najbogatszych mieszkańców wsi. Otrzymali oni zaszczytny tytuł "Ojców Koœcioła". Projektantem i jednoczeœnie majstrem budowlanym był Eliasz Antoni Rymer z Grodkowa. Jak był to duży wysiłek finansowy dla wsi œwiadczy to, że nowy koœciół oddano do użytku 32 lata po zakończeniu wojny trzydziestoletniej. Istniejšcy do dzisiaj ołtarz główny ufundowany został przez księdza Jana Stracka z wrocławskiego klasztoru Krzyżaków z Czerwonš Gwiazdš w roku 1687. W Osieku, jednej z najstarszych miejscowoœci powiatu, przed 1810 rokiem należšcej do biskupów wrocławskich(w bulli papieskiej Hadriana IV z roku 1155 wymieniono Ossech jako osadę otwartš leżšcš na terenie kasztelani ryczyńskiej), znajduje się gotycki koœciół z 1542 roku, wybudowany na miejscu wczeœniejszego, pochodzšcego z połowy XIII wieku. We wnętrzu zachował się portal z tego okresu, barokowy ołtarz z drewna polichromowanego oraz płyty nagrobne Jerzego i Moniki von Rostock. Jerzy był synem oficera wojsk cesarskich, pułkownika von Rostocka. Mieli oni w Osieku swój dom i jakšœ posiadłoœć ziemskš. Pułkownik niechlubnie wsławił się tym, że w 1634 r. rozkazał spalić Oławę, za to, że mieszkańcy miasta nie chcieli złożyć przysięgi na wiernoœć cesarzowi, tłumaczšc się, że przysięgali już księciu. W gminie Oława znajduje się kilka zespołów pałacowo-parkowych. Najlepiej zachowany i największy jest zespół w Oleœnicy Małej. Jest to dawna siedziba zakonów rycerskich - templariuszy, którzy przebywali tutaj od 1226 do 1312 r. i joannitów, którzy przejęli komandorię po templariuszach i zarzšdzali niš do roku 1810. W 1814 r. do Oleœnicy Małej sprowadził się pruski bohater narodowy Hans Ludwig David Yorck von Wartenburg. Yorckowie mieszkali w Oleœnicy do 1945 r. Zachował się tutaj pałac z XVII w., wielokrotnie przebudowywany, z koœciołem w skrzydle południowym. W parku otaczajšcym pałac znajduje się mauzoleum Yorcków. Zabudowania gospodarcze pochodzš głównie z lat 1830-1835. Aktualnie w pałacu mieœci się Zakład Doœwiadczalny Hodowli i Aklimatyzacji Roœlin. Oleœnica Mała owiana jest legendš templariuszy. Jest to ich pierwsza komandoria na ziemiach polskich. Miłoœnicy templariuszy do dzisiaj szukajš tutaj ich œladów. Działalnoœć gospodarczš ich następców, joannitów, widać do tej pory w ich rozległych posiadłoœciach. Sš to stawy rybne, pozostałoœci młynów wodnych, drogi pamiętajšce uprawę trójpolowš. Rodzina Yorcków wsławiła się w wojnach napoleońskich i opowiedzeniem się po stronie przeciwników Hitlera. Peter Yorck był współzałożycielem antyhitlerowskiej organizacji Kršg z Krzyżowej. Oleœnica Mała znana jest również historykom filozofii. Tutaj często do swego ucznia i przyjaciela Paula Yorcka przyjeżdżał Wilhelm Dilthej (1833-1911) wielki filozof niemiecki, którego prace zwišzane sš z ogólnš historiš rozwoju filozofii. Doœć dobrze jest zachowany pałac z zespołu pałacowo-parkowego w Jakubowicach. Na tarasie, przed wejœciem do pałacu znajdujš się dwa sfinksy, a w osi widokowej geometrycznego, kilkunastohektarowego parku obelisk. Jest to pamištka po czasach, gdy œwiat emocjonował się odkryciami w Egipcie. W Jakubowicach wychowywał się krewny ostatnich przedwojennych właœcicieli Jakubowic, Schwarzów, Wilhelm Beliseus, póŸniejszy archeolog, prowadzšcy przez czterdzieœci lat wykopaliska w Egipcie. Po powrocie z Egiptu częœć swych zbiorów umieœcił w tutejszym pałacu. W Jakubowicach miał też pracownię gdzie spotykali się miłoœnicy starożytnego Wschodu. W pałacu mieœci się aktualnie Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych imienia hrabiego Aleksandra Szembeka. W wielu miejscowoœciach na terenie powiatu znaleŸć można pomniki œredniowiecznego prawa do których zaliczyć możemy różnego typu krzyże pokutne i pręgierze. W gminie Oława krzyże pokutne można znaleŸć w Psarach, Niwniku i Sobocisku. Najciekawszym z nich jest krzyż w Psarach, gdyż jako jeden z nielicznych jest on datowany. Według dokumentów sšdowych wystawił go Gebhard von Kittlitz, po zamordowaniu w 1360 r. Bavarusa ze Scinawy. Innym pomnikiem œredniowiecznego prawa, też unikalnym na Œlšsku jest pręgierz przykoœcielny, znajdujšcy się w Oleœnicy Małej. Przy pręgierzu tym karano ludzi, łamišcych normy moralne, nie zachowujšcych Dziesięciu Przykazań Bożych. Oława przed wiekami : Oława, jedno z najstarszych miast dolnoœlšskich, powstała w miejscu gdzie Odra i jej dopływ -Oława zbliżajšc się do siebie, utworzyły bezpieczne i łatwe do obrony miejsce dla pierwszych osadników. Położona między dwoma rzekami, wœród borów i mokradeł wioska rybacka szybko się rozwijała. Tędy od wieków przebiegały ważne trakty handlowe i militarne z Wrocławia do Krakowa, tu znajdowała się również przeprawa przez Odrę. Pierwsza wzmianka o osadzie Olawa (Olewa) pochodzi z pierwszego znanego dokumentu oławskiego wystawionego w roku 1149 przez Bolesława Kędzierzawego i potwierdzajšcego darowanie Oławy na rzecz opactwa œw. Wincentego na Ołbinie we Wrocławiu. Darujšcym był Piotr Włostowic Dunin, namiestnik ksišżęcy na Œlšsk i wojewoda - (za czasów Bolesława Krzywoustego). W dokumencie występuje zwrot "Olouam dedit", co po polsku znaczy: Oławę darował. W języku praindoeuropejskim temat *el lub *ol oznacza wodę. W 1206 roku Henryk Brodaty zamienił swe prawa do Psiego Pola na Oławę, i od tego czasu była ona w posiadaniu kolejnych ksišżšt œlšskich. Na przełomie XII i XIII wieku pojawili się w Oławie osadnicy walońscy - tkacze. To właœnie im Oława zawdzięcza swój herb miejski - galijskiego koguta. Oława otrzymała prawa miejskie, najprawdopodobniej na prawie œredzkim, w 1234 roku. Po raz pierwszy Oława została okreœlona jako miasto (civitas) w dokumencie księcia Henryka V z roku 1291, okreœlajšcym granice posiadłoœci miejskich. Bardzo cennym zabytkiem z tego okresu jest koœciół parafialny Matki Boskiej Pocieszenia, o którym pierwsze informacje pochodzš z 1201 roku. Jednš z najstarszych częœci opisywanego koœcioła jest gotyckie prezbiterium, przykryte sklepieniem gwiaŸdzistym, wzniesione ok. 1300 roku. Wieża koœcioła (neogotycka) ma wysokoœć 62 m i jest najwyższym obiektem w Oławie. Po całkowitym zniszczeniu grodu, dokonanym przez Tatarów w 1241 roku, rozpoczšł się szybki rozwój miasta. Zaczeła wówczas działać ksišżęca mennica bijšca brakteaty z wizerunkiem oławskiego koguta. W 1282 roku majš miejsce pierwsze regulacje prawne w Oławie. Henryk IV wydał zezwolenie na budowę 12 kramów sukienniczych oraz przywilej korzystania z łak wód i ziemi uprawnej. W tym okresie Oława była już sporym miastem otoczonym fosš i murami, wybudowano zamek oraz koœcioły œw. Œwierada i œw. Błażeja. Kolejny władca Henryk V Gruby podzielił dzielnicę między synów i Oławę przejał Bolesław III zwany Rozrzutnym. Od tego czasu miasto należało do ksišżšt legnicko-brzeskich. Wkrótce ksišżę wraz z synami Ludwikiem i Wacławem złożył w 1329 i w 1331 hołd lenny Janowi Luksemburskiemu - królowi czeskiemu. Panowanie czeskie trwało aż do roku 1526. Rozkwit miasta i pierwsze klęski. W 1310 Oława otrzymała od księcia Bolesława III prawo przymusu drogowego. Ważne zmiany przyniósł rok 1317, kiedy to powołano urzšd burmistrza i rajców miejskich. Wkrótce podjęto decyzję o budowie ratusza miejskiego który ukończono w 1353 roku. W czasie wojen o tron czeski, pomiędzy Władysławem Jagiellończykiem i Maciejem Korwinem, w 1447 roku, pod murami Oławy doszło do bitwy w której zwyciężyła strona polska. Miasto wkroczyło w wiek XV bogate, dobrze prosperujace, dysponujšce licznymi przywilejami. Wkrórce Oławę dotknęło pasmo klęsk. Wojny husyckie (1429) po raz drugi całkowicie zniszczyły miasto, w 1437 na skutek nieurodzaju nastšpiła klęska głodu i w konsekwencji epidemia dżumy. XVI wiek przyniósł kolejne klęski w 1502 wybuchł pożar, który zniszczył ponad połowę miasta. Ogółny rozwój gospodarczy w tej epoce pozwolił jednak na szybkš odbudowę domów. Rok 1574 przyniósł uchwalenie interesujšcego obowišzku - wprowadzono przymusowš konsumpcję piwa wytwarzanego w Oławie - we wszystkich wsiach okręgu. Wkrótce na miasto spada kolejna plaga- powtórna epidemia dżumy (1588) która zdziesištkowała ludnoœć. Ratujšc miasto, stymulowano rozwój różnych dziedzin poprzez nowe przywileje, np. w 1589 roku przywileje otrzymali œlusarze i kowale, 1591 krawcy, 1592 - tkacze. Oława dzięki ówczesnym samorzšdom ma również tradycje papiernicze. Pierwszy młyn do produkcji papieru zbudowano w 1576 roku. W tym samym wieku w 1594 roku powstała pierwsza apteka miejska założona przez Friedricha Frisiusa. Ciekawym urzšdzeniem z opisywanego okresu jest, zamontowana 1597 roku, pierwsza pompa hydrauliczna, służšca zaopatrzeniu rezydencji księcia w wodę. Wczeœniej woda była sprowadzana na zamek przez biegnšcy ćwierć mili rurocišg drewniany zasilany ze Ÿródła na łšce pod Gajem Oławskim. Nadmiar wody kierowano z zamku do miasta, a za użytkowanie ustanowiono podatek pod nazwš "pienišdza rurowego" Wiek wojen Wiek XVII to również czas rozwoju, organizm miejski znacznie okrzepł podniósł dobrobyt. W 1618 roku powołano do życia pierwszš regularnš pocztę w mieœcie, w 1621, po 90-letniej przerwie otwarto starš mennicę. Wkrótce także Œlšsk ogarnęła wojna trzydziestoletnia. W trakcie działań wojennych spłonšł most przez Odrę i główny młyn. 19 maja 1634 pułkownik von Rostock zamknšł się wraz z załogš na zamku, wczeœniej podpalajšc miasto. To był największy pożar w historii miasta. Spłonęły wszystkie domy mieszczan w obrębie murów obronnych (133 budynki), ratusz, polski koœciół, szkoła, plebania i wiele innych obiektów. Spalona Oława przez rok była miastem wyludnionym opustoszałym i praktycznie martwym. W 1637 rozpoczęto odbudowę ratusza-to przedsięwzięcie trwało wyjštkowo długo tym bardziej ze 17 czerwca 1642 oddziały szwedzkie pod dowództwem Jerzego Wrangla ponownie spaliły odbudowywany zamek, ratusz, splšdrowały zamek i koœciół. Pomoc mieszkańcom przyniosło obsadzenie miasta przez oddziały szwedzkie pod dowództwem Szkota Jana Gunna. Ten zasłużony dowódca po œmierci został pochowany w krypcie koœcioła MBP i tam znajduje się jego epitafium. Po zniszczeniach remont ratusza zakończono dopiero w 1667 roku. 25 marca 1673 ksišżę Jerzy Wilhelm ofiarował władzom miejskim 500 talarów na koszty zainstalowania zegara na wieży ratuszowej. Zegar ukończono w 1718 roku - i w niezmienionej postaci działa on również dzisiaj. Oprócz wskazywania czasu, me-chanizm porusza także czterema figu-rami, uruchamianymi co kwadrans i o pełnych godzinach, upływ czasu jest rów-nież wybijany za pomocš XVII-wiecznego dzwonu. Największš atrak-cjš sš jednak umieszczone wysoko ru-chome figury. Słynna "Œmierć z Oławy" porusza kosš, w zachodniej częœci wie-ży król Salomon porusza mieczem, obok obraca się kula obrazujšca nieboskłon i księżyc. Kolejny zespół figur, to kogut gonišcy kury, symbol nawišzujšcy do herbu miasta. Inny przywilej tego okresu, majšcy na celu rozwój gospodarczy to prawo wolnego gorzelnictwa. Po œmierci ostatniego Piasta - Jerzego Wilhelma w 1675 roku, Oława jak i całe księstwo, przechodzi w ręce Habsburgów. Po œmierci księżnej Luizy w 1680 roku, znacznie pogorszyło się położenie protestantów na ziemi oławskiej, w cišgu kilku lat wykluczono ich z możliwoœci piastowania stanowisk we władzach miejskich. Sobiescy w Oławie W 1691 roku Jakub Sobieski, syn zwycięscy spod Wiednia - Jana III, otrzymał od cesarza Oławę jako zastaw za wypożyczenie 500 tys. florenów będšcych posagiem jego żony Jadwigi neuburskiej. Jakub wraz ze swym dworem przebywał w Oławie w latach 1698 - 1734, znacznie przyczyniajšc się do rozwoju miasta. Wiek XVIII to czas niepewnoœci i braku stabilizacji. Wojna siedmioletnia i powódŸ w 1757, która zerwała most na Odrze- to tylko niektóre kataklizmy. W 1704 roku Fryderyk II postanowił, że Oława nie będzie twierdzš i wkrótce rozpoczęto zasypywanie fos wokół miasta i zamku. W 1741 roku Oławę zajęły wojska pruskie, rozpoczynajšc długi okres panowania na Œlšsku. Długi okres wojen œlšskich, zatrzymał rozwój gospodarczy i wyczerpał ludnoœć. Większe inwestycje rozpoczęto dopiero w latach siedemdziesištych, poœwięcajšc szczególna uwagę regulacji Odry i usprawnieniu żeglugi. W latach 1777-1789 przekopano na oławskim Zwierzyńcu kanał odrzański, a w latach 1782-83 zbudowano pierwszš œluzę. W tym czasie Oława miała ogółem 264 domy prywatne, w tym 155 w obrębie murów. Nadal pozostawały czynne dwie bramy miejskie(Brzeska, Wrocławska) i furta przyzamkowa. Dobrym miernikiem rozwoju Oławy jest tempo wzrostu liczebnoœci mieszkańców. W 1691 roku - 1600 mieszkańców, 1750 r. - 1800, 1780r. 2006. Przez ostatnie 30 lat XVIII wieku miasto nie spotkała żadna klęska (oprócz powodzi w 1779 roku ) - co znacznie przyspieszyło rozwój gospodarczy. kolejna powódŸ przyszła w lipcu 1804 roku, niszczšc czeœć zabudowy miejskiej i przede wszystkim - cegielnię. Długi okres spokoju i prosperity został przerwany przez rozpoczynajšcš się w paŸdzierniku 1805 wojnę francusko- rosyjskš, w której Prusy pozostawały sojusznikiem Rosji. W grudniu 1806 na polach między Godzikowicami i Œcinawš Francuzi rozbijajš oddziały pruskie idšce na odsiecz twierdzy wrocławskiej. Wojny napoleońskie nie zniszczyły Oławy, chociaż mogła nastšpić całkowita zagłada miasta, kiedy w 1806 roku pułkownik wirtemberski L"Estoque chciał podpalić miasto, ostatecznie odstępujšc od tego zamiaru. Osiem lat ustawicznych przemarszów wojsk, kontrybucji, kwaterunków i innych œwiadczeń wojennych, wyniszczyły zasoby ludnoœci i zubożyły miasto. Po zakończeniu kampanii napoleońskiej natychmiast rozpoczęto usuwanie zniszczeń. W 1813 roku odbudowano trzy przęsła mostu przez Odrę, ostatecznie nowy most zakończono dopiero w 1817 roku ponieważ wysiłek mieszczan zniweczyła kolejna powódŸ w czerwcu 1814 roku. W lutym 1815 zatrzymał się w Oławie, w Domu Stanowym przy rynku król saski wraz z całym dworem. Rozwój gospodarczy miasta Po okresie wojen przeprowadzono szeroko zakrojone zmiany w zabudowie miasta. W 1815 roku zbudowano nowš gorzelnię. W 1818 powstał w Oławie cmentarz żydowski, wybrukowano rynek i częœć ulic starówki. Większš uwagę zwrócono na ochronę przed pożarami. W 1819 zbudowano nowš remizę strażackš i wyposażono strażaków w nowoczesnš, pompę do wody. Najważniejszy był jednak nakaz wymiany dachów gontowych na pokrycia ceramiczne-dachówkowe. Wyglšd miasta ulegał znacznym zmianom, rozebrano bowiem wiele bardzo starych budowli. W 1827 rozebrano szachulcowe ławy mięsne, w 1821 zlikwidowano bramę wrocławskš i rok póŸniej - zabytkowy koœciół polski. Wkrótce wyburzono również czeœć zamku ksišżęcego i w 1835 ostatniš istniejšcš bramę - brzeskš. Znajdujšcy się na oławskim rynku piękny ratusz zbudowano w 1823 roku, a już rok póŸniej odbyło się w nim posiedzenie rady miejskiej. Rynek oławski do dnia dzisiejszego zachował swój pierwotny układ i pomimo zniszczeń za-chowało się na nim wiele interesujšcych budynków. W kamieniczce położonej u wylotu ulicy Koœciuszki urodził się bło-gosławiony ks. Bernhard Lichtenberg, je-den z najwybitniejszych oławian. Kolej-nym obiektem zabytkowym jest pałac Luizy, obecnie siedziba władz miejskich. Poczštkowo w tym miejscu znajdował się zamek ksišżęcy, przebudowany następ-nie wg projektu włoskiego architekta Bernarda Niurona. W latach 1833-35 na terenie wyburzonego skrzydła zamku, zbudowano katolicki koœciół œw. Piotra i Pawła. W tym okresie założono również park miejski w południowej częœci miasta oraz zlokalizowano tam strzelnicę. We wrzeœniu 1831 roku miasto dotknęła po raz kolejny wielka powódŸ w wyniku której wybuchła epidemia cholery - zmarło 165 osób. Jednym z najważniejszych wydarzeń w dziejach miasta było otwarcie 2 maja 1842 roku linii kolejowej z Wrocławia do Oławy. To było pierwsze połšczenie kolejowe na terenie Polski w jej obecnych granicach. Była to również pierwsza linia na Œlšsku. W tym samym okresie wybudowano na Odrze pierwszš z wielu oławskich œluz. Stale wzrastała liczba mieszkańców np. w 1836 roku ludnoœć Oławy liczyła wraz z garnizonem 4734 mieszkańców. Od 1867 roku można było podróżować z Oławy do Wrocławia także stale pływajšcym po Odrze parostatkiem. Druga połowa XIX wieku to gwałtowny rozwój przemysłu i przekształcenie Oławy w silny oœrodek przemysłowy. W 1853 roku powstaje fabryka krochmalu , także około roku 1856 huta bieli cynkowej, i wiele innych fabryk, m.in. kleju, mydła czy też maszyn rolniczych. W Oławie powstawały również meble i wyroby tytoniowe. Miasto rozwijało się dynamicznie, niezłe było również tempo budownictwa. ciekawym przykładem jest budowa koœcioła ewangielicko-luterańskiego p.w. Œw. Michała (obecnie koœciół œw. Józefa). Jego budowę rozpoczęto 28 marca 1877 a zakończono 9 wrzeœnia tego samego roku. Pierwsze instalacje gazowe, służšce także oœwietleniu miasta powstały w 1854 roku, elektryfikacja przyszła nieco póŸniej w latach dziewięćdziesištych. W 1884 roku powstała kolejna œluza na Odrze, a ,w 1898 dwa jazy na kanale młynówki. Ważnš inwestycjš była budowa nowoczesnego, stalowego mostu przez odrę w 1898. W tym okresie rozpoczęto również prace nad rozwojem sieci kanalizacyjnej miasta. W sierpniu 1881 roku, w wyniku uderzenia pioruna i tršby powietrznej, uległ zniszczeniu Chełm barokowej wieży koœcioła przy rynku. Nowš wieżę, istniejšcš do czasów współczesnych, ukończono w 1886 roku. Jednš z większych katastrof XX wieku, powodujšcych zmiany w panoramie miasta, był pożar koœcioła p.w. Piotra i Pawła w 1928 roku. Nowy wystrój tego koœcioła powstał w 1934 roku, a w 1938 wybudowano wieżę. W 1927 roku rozbudowano stadion i pobliskie tereny rekreacyjne. Miasto Oława nie doznało strat w czasie I wojny œwiatowej (na frontach zginęło 2700 mieszkańców powiatu), natomiast II wojna przyniosła znaczne rozmiary zniszczeń, np. przemysł został zniszczony w prawie 60 %. Miasto utraciło wiele obiektów komunikacyjnych (wysadzono m.in. most przez Odrę), mieszkalnych i zabytkowych, Po wojnie szybko odbudowano przemysł. Budowa nowych osiedli mieszkaniowych Oławy to głównie lata szeœćdziesište i siedemdziesište , (osiedla Chrobrego, Sobieskiego) obecnie trwa rozbudowa wielu osiedli domów jednorodzinnych i dużych nowych zakładów pracy. W 1992 roku Oławę opuœciły ostatnie oddziały armii radzieckiej i miasto, po wielu latach przestało być siedzibš garnizonu. Ostatnie lata to także okres zagospodarowania terenów i obiektów pozostawionych przez Rosjan.